هم‌زمان با دور تازه درگیری‌های نظامی میان جمهوری اسلامی ایران و آمریکا در منطقه و ادامه کارزار گسترده واشنگتن برای محدود کردن مسیرهای درآمدی و مبادلات مالی تهران، بازار ارز ایران روز دوشنبه ۹ شهریور با موج تازه‌ای از افزایش قیمت‌ها مواجه شد و ارزش ریال به پایین‌ترین سطح تاریخی خود رسید.

در معاملات روز دوشنبه، هر دلار آمریکا از نرخ ۲۰۹ هزار و ۵۰۰ تومان نیز عبور کرد و به مرز ۲۱۰ هزار تومان نزدیک‌تر شد. هم‌زمان یورو ۲۴۳ هزار تومان، پوند بریتانیا ۲۸۱ هزار تومان، درهم امارات ۵۷ هزار و ۱۰ تومان، لیر ترکیه چهار هزار و ۴۰۰ تومان، یوآن چین ۳۱ هزار و ۲۶۰ تومان، دلار کانادا ۱۵۰ هزار و ۷۰۰ تومان و دلار استرالیا ۱۴۹ هزار و ۹۰۰ تومان قیمت خورد. بهای هر ۱۰۰ دینار عراق نیز به ۱۳ هزار و ۶۰۰ تومان رسید. این قیمت‌ها برای تمامی این ارزها رکوردهای تاریخی تازه‌ای در برابر پول ملی ایران محسوب می‌شوند.

افزایش قیمت ارز پس از آن شدت گرفت که نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران بامداد دوشنبه در پاسخ به حمله سنتکام به دو پرتابگر موشک در جزیره لارک، از حملات موشکی و پهپادی به پایگاه‌های نظامی آمریکا در اردن و امارات خبر دادند. سپاه پاسداران اعلام کرد دو پایگاه هوایی ملک حسین و الازرق در اردن را هدف قرار داده است و ارتش جمهوری اسلامی نیز از حمله پهپادی به پایگاه المنهاد در امارات، محل استقرار نیروها و تجهیزات آمریکایی، خبر داد.

این تحولات نگرانی فعالان اقتصادی از ادامه درگیری نظامی و تشدید فشارهای آمریکا را افزایش داد. دولت دونالد ترامپ از ۲۴ اوت کارزار تازه‌ای با عنوان «عملیات طرد اقتصادی» علیه جمهوری اسلامی ایران آغاز کرد که وزارت خزانه‌داری آمریکا هدف آن را قطع تمامی مسیرهای مالی باقی‌مانده تهران اعلام کرد. تنها چند روز بعد، واشنگتن به دلیل پردازش میلیاردها دلار تراکنش مرتبط با جمهوری اسلامی ایران، دسترسی یک بانک مستقر در امارات به نظام بانکی آمریکا را هدف قرار داد و افراد و شرکت‌های دیگری را نیز تحریم کرد.

اسکناس دلار نایاب‌تر می‌شود

خبرهای رسیده به ایندیپندنت فارسی از بازار فردوسی تهران در روز دوشنبه نشان می‌دهد بحران بازار ارز تنها به افزایش قیمت‌های اعلامی محدود نیست. به گفته منابع بازار، حجم اسکناس فیزیکی دلار، یورو و پوند نیز به‌شدت کاهش یافته و بسیاری از دارندگان ارز حاضر به فروش نیستند.

یکی از فعالان بازار می‌گوید افرادی که اسکناس دلار دارند، حتی در شرایطی که نرخ اعلامی بازار هنوز کمتر از ۲۱۰ هزار تومان است، برای فروش، ارقام نزدیک به ۲۲۰ هزار تومان مطالبه می‌کنند. به گفته او، بخش مهمی از فروشندگان انتظار دارند قیمت دلار طی روزهای آینده به محدوده ۲۲۰ هزار تومان برسد و به همین دلیل عرضه اسکناس را متوقف یا بسیار محدود کرده‌اند.

گزارش‌های دیگر نیز از افزایش التهاب در بازار غیررسمی ارز حکایت دارند. در یک نمونه، فرارو نوشت نرخ دلار سهمیه‌ای درحالی روز شنبه در شعب ارزی بانک‌ها به ۱۹۸ هزار تومان رسید، که همان روز بهای دلار در بازار آزاد تا محدوده ۲۰۶ هزار تومان افزایش یافت. هم‌زمان، برخی معامله‌گران از افزایش گردش اسکناس‌های تقلبی در معاملات خرد بازار غیررسمی خبر داده‌اند.

نکته قابل‌توجه دیگر، استقبال بسیار محدود از ارز عرضه‌شده بانک مرکزی است. از بسته ۵۰۰ میلیون دلاری که بانک مرکزی از سه‌شنبه سوم تا پنجشنبه پنجم شهریور در شبکه بانکی عرضه کرد، تنها حدود ۲۰ میلیون دلار فروش رفت که تنها ۴ درصد کل ارز عرضه‌شده است.

این وضعیت نشان می‌دهد مسئله بازار صرفا دسترسی به دلار بانکی نیست و بخشی از تقاضا به بازار آزاد و اسکناس فیزیکی منتقل شده است. بازاری که قیمت آن بیش از هر چیز تحت تاثیر انتظارات تورمی، نگرانی از آینده سیاسی و نظامی و کاهش دسترسی جمهوری اسلامی به منابع ارزی قرار دارد.

سکه ۲۱۹ میلیون تومان

بازار طلا هم روز دوشنبه رکوردهای تازه‌ای ثبت کرد. قیمت سکه امامی به ۲۱۹ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان رسید و سکه بهار آزادی ۲۱۴ میلیون تومان قیمت خورد. نیم‌سکه نیز به ۱۱۳ میلیون تومان و ربع‌سکه به ۶۰ میلیون تومان رسید.

در بازار طلا، هر مثقال طلا ۹۴ میلیون و ۹۸۰ هزار تومان و هر گرم طلای ۱۸ عیار ۲۱ میلیون و ۹۲۶ هزار و ۲۲۰ تومان قیمت‌گذاری شد. افزایش هم‌زمان نرخ ارز و طلا در شرایطی رخ می‌دهد که بهای جهانی نفت نیز پس از حملات بامداد دوشنبه افزایش یافت و نفت برنت از ۹۰ دلار در هر بشکه عبور کرد.

موج تازه سقوط ارزش ریال مستقیما هزینه زندگی خانوارهای ایرانی را افزایش خواهد داد. بخش بزرگی از مواد اولیه صنایع، دارو، تجهیزات پزشکی، خوراک دام، قطعات خودرو، لوازم خانگی و بسیاری از کالاهای مصرفی مستقیم یا غیرمستقیم به نرخ ارز وابسته‌اند و افزایش دوباره دلار می‌تواند موج دیگری از گرانی را به بازار کالا و خدمات منتقل کند.

این در حالی است که تازه‌ترین آمار بانک مرکزی نشان می‌دهد تورم نقطه‌به‌نقطه در مردادماه به ۸۴.۴ درصد رسید. به این معنا که خانوارهای ایرانی برای خرید مجموعه مشابهی از کالاها و خدمات نسبت به یک سال قبل به‌طور متوسط بیش از ۸۴ درصد بیشتر هزینه کرده‌اند.

در چنین شرایطی تشدید رویارویی نظامی با آمریکا، در کنار تحریم‌هایی که هر روز بخش بیشتری از مسیرهای انتقال ارز و درآمدهای خارجی حکومت را هدف می‌گیرند، هزینه‌ای را به اقتصاد ایران تحمیل می‌کند که بخش اصلی آن مستقیما بر دوش مردم قرار می‌گیرد. سقوط ریال، افزایش قیمت مواد غذایی و دارو و کوچک‌تر شدن سفره خانوارها اکنون پیامدهای ملموس بحرانی‌اند که با هر دور تازه از تنش نظامی و انزوای اقتصادی جمهوری اسلامی ایران، عمیق‌تر می‌شود.